Guaiacum sanctum L. là cây thường xanh thuộc họ Zygophyllaceae, được Kew chấp nhận là tên loài hiện hành. Cây có vùng bản địa từ miền nam Mexico qua Trung Mỹ, Florida và các đảo Caribe; Kew mô tả sinh cảnh thuộc đới nhiệt đới ẩm, trong khi tài liệu lâm nghiệp Mexico cũng ghi nhận ở rừng khô và chaparral. Những nguồn này cho thấy loài có thể hiện diện trong nhiều kiểu sinh cảnh khu vực, chứ không nên rút thành một công thức khí hậu duy nhất.

Cây có tán tròn, thường phân nhiều thân; lá mọc đối hoặc gần đối, kép lông chim chẵn với khoảng 3–5 cặp lá chét nhỏ, hình bầu dục. Chùm hoa xanh tím thường nổi rõ trên nền lá xanh sẫm; quả nang vàng cam có thể mở lộ hạt sẫm màu với áo hạt đỏ. Gỗ tâm rất nặng, đặc, có sắc nâu ô-liu đến nâu sẫm; nhựa thân là dạng nguyên liệu khác. Ảnh trên trang là minh họa AI theo các mô tả này, không thể xác nhận đúng mẫu cây hoặc lô dược liệu.

Tài liệu lịch sử về guaiacum ghi việc người bản địa vùng Caribe sử dụng gỗ hoặc nhựa, sau đó nguyên liệu được đưa sang châu Âu vào đầu thế kỷ XVI và từng được quảng bá như phương thuốc chữa giang mai. Hồ sơ CITES cũ mô tả nhu cầu quốc tế kéo dài đối với gỗ tâm và chiết xuất trong nhiều thế kỷ; tài liệu cũng ghi nhận nhiều công dụng dân gian khác nhau. Đây là lịch sử lưu thông và sử dụng, không phải bằng chứng điều trị. Guaiacum không còn được xem là phương thuốc chữa giang mai; không tự dùng gỗ, nhựa, bột hay sản phẩm gắn nhãn guaiac để trị bệnh.

Tên guaiacum trong dược liệu không phải lúc nào cũng chỉ một loài. Kew MPNS liên kết tên drug “guaiac resin” với cả G. sanctum và G. officinale, còn chuyên luận Canada xác định nhựa thân của hai loài này là nguồn vật liệu cho mục đích được quản lý. Do đó nhãn “guaiac”, “lignum vitae” hoặc “resin” không đủ để xác định loài, bộ phận, nguồn gốc hợp pháp hay quy cách của một sản phẩm. Trang này không gán tính vị, quy kinh, công năng Đông y hoặc bài thuốc cổ phương vì các nguồn đã rà soát chưa cung cấp chuyên luận Đông y chuẩn hóa riêng cho G. sanctum.

Bộ trích CITES Trade Database 2026.1 của dự án có 7 dòng comparative tabulation mang tên chính xác Guaiacum sanctum, lọc theo mục đích T (commercial) và thuật ngữ MED (medicine), trong các năm 2016, 2018, 2019, 2022, 2023 và 2024. Các dòng báo cáo mã nguồn W. Đây là bằng chứng loài có xuất hiện trong báo cáo thương mại quốc tế theo bộ lọc đó, không phải 7 lô hàng chắc chắn, tổng lượng thị trường, chứng minh sử dụng cuối cùng, hay xác nhận từng giao dịch hợp pháp. Một báo cáo CITES lịch sử khác nêu rằng phần lớn thương mại Guaiacum khi đó là gỗ; vì vậy thuật ngữ MED trong bản dữ liệu hiện tại cần được giữ tách biệt với các mặt hàng gỗ khác.

Nguồn Canada ghi guaiac resin là chất phụ gia phi dược liệu dùng với vai trò chất chống oxy hóa/bảo quản; tài liệu JECFA xác định nhựa từ gỗ Guajacum officinale hoặc G. sanctum và đưa ra thông số phụ gia thực phẩm. Một ngưỡng chấp nhận hằng ngày trong bối cảnh đánh giá phụ gia không phải liều thuốc, không áp dụng cho nhựa thô hoặc sản phẩm không kiểm nghiệm. Các nguồn hiện có không chứng minh rằng gỗ, nhựa, trà hay chiết xuất tại nhà chữa bệnh. Dữ liệu lịch sử, hồ sơ thương mại, định danh cây và đánh giá phụ gia là những nhóm chứng cứ khác nhau, không thể thay cho thử nghiệm lâm sàng.

Nhựa guaiac được quản lý như một thành phần phụ gia trong một số hồ sơ thực phẩm; điều đó không biến nhựa thô thành dược phẩm hay xác nhận an toàn cho mọi đường dùng. Không nhai, ngâm, sắc, đốt hoặc tự chiết nhựa/gỗ để uống hay bôi. Một số tài liệu cổ ghi vị cay/kích ứng, nhưng thông tin đó không đủ để định lượng nguy cơ cho từng sản phẩm hiện đại. Không dùng dữ liệu JECFA về phụ gia để tự quy đổi thành lượng uống.

Gỗ tâm của G. sanctum rất nặng và có giá trị thương mại; CITES liệt kê loài trong Phụ lục II, và bộ dữ liệu dự án ghi mã nguồn W cho các dòng MED. Không khai thác cây hoang, mua bán gỗ hoặc nhựa không truy xuất, hay mang mẫu qua biên giới khi chưa kiểm tra yêu cầu CITES và luật địa phương. Người mang thai, cho con bú, trẻ em, người có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc không nên tự sử dụng sản phẩm guaiac; hãy hỏi bác sĩ/dược sĩ và cung cấp nhãn cùng thành phần đầy đủ nếu đã dùng. Nếu nghi ngờ nuốt phải nhựa/gỗ hoặc có phản ứng, liên hệ cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc địa phương.

Chưa xác minh được bài thuốc hoặc cặp dược liệu hiện đại có lợi với Guaiacum sanctum kèm nguồn đáng tin và tỷ lệ áp dụng. Tài liệu lịch sử về guaiacum đôi khi nhắc dùng cùng các chất khác, nhưng không đủ để tái tạo một công thức an toàn cho đúng loài, bộ phận và chế phẩm. Không có cơ sở để tuyên bố một cây cụ thể khi kết hợp với G. sanctum sẽ tạo độc chất; cũng không được hiểu việc chưa tìm thấy cặp độc là phối hợp an toàn. Không phối nhựa/gỗ với thuốc kê đơn hoặc thảo dược khác để tự điều trị.

Khi quan sát ảnh cây, chú ý lá kép lông chim mọc đối, nhiều cặp lá chét nhỏ, tán tròn và cụm hoa xanh tím; quả chín có sắc vàng cam. Dáng cây, số cặp lá, thời điểm ra hoa và màu sắc có thể thay đổi theo tuổi cây, mùa, địa điểm và điều kiện nuôi trồng. UF/IFAS ghi cây thường gặp ở kích thước nhỏ hơn nhiều so với chiều cao tối đa, đồng thời mô tả tăng trưởng rất chậm. Hạt có áo đỏ không nên nhầm với hoa hoặc nhựa.

Ở nguyên liệu khô, gỗ tâm có màu nâu ô-liu đến nâu sẫm, đặc và nặng; nhựa guaiac lại có dạng khối hoặc mảnh không đều theo chuyên luận JECFA. Các bộ phận này không thể xác thực chỉ từ màu ảnh, và gỗ lignum vitae trong thương mại có thể được ghi cho hơn một loài Guaiacum. Cần tiêu bản thực vật, hồ sơ vùng thu hái, giấy tờ nguồn và kiểm nghiệm phù hợp để xác nhận lô. Hình AI trên trang chỉ để học hình thái tổng quát, không thay cho chuyên gia hoặc phân tích mẫu.